Ngày xưa, đời Vua Hùng Vương thứ 6, sau khi đánh dẹp xong giặc Ân, vua có ý định truyền ngôi cho con.

 Nhân dịp đầu xuân, vua mới họp các hoàng tử lại, bảo rằng: "Con nào tìm được thức ăn ngon lành, để bày cỗ cho có ý nghĩa nhất, thì ta sẽ truyền ngôi vua cho".

Các hoàng tử khác đua nhau tìm của ngon vật lạ, sơn hào hải vị. Riêng Lang Liêu nhà nghèo, mẹ mất sớm, không biết tìm gì quý giá.

Một đêm, chàng mơ thấy thần mách bảo rằng:

Trong trời đất không gì quý bằng hạt gạo – thứ nuôi sống con người.
Hãy làm bánh hình vuông tượng trưng cho đất, bánh hình tròn tượng trưng cho trời.

Tỉnh dậy sau giấc mơ, Lang Liêu vô cùng mừng rỡ. Chàng tin rằng đó là lời chỉ dẫn quý báu nên liền bắt tay vào thực hiện. 

Lang Liêu chọn những hạt gạo nếp thơm ngon nhất, gói thành bánh hình vuông tượng trưng cho đất, đặt nhân đỗ xanh và thịt lợn bên trong, rồi dùng lá xanh bọc kín và đem hấp chín, gọi là bánh chưng. Lá bọc bên ngoài và phần nhân bên trong chiếc bánh còn thể hiện hình ảnh cha mẹ yêu thương, chở che, đùm bọc con cái.

Đến ngày hẹn, các hoàng tử đều đem thức ăn đến bày trên mâm cỗ nào là nem công, chả phượng, tay gấu, gan tê... Hoàng tử Tiết Liêu thì chỉ có bánh dày và bánh chưng. 

Vua Hùng Vương lấy làm lạ hỏi, thì Tiết Liêu đem chuyện Thần báo mộng kể, giải thích ý nghĩa của bánh chưng bánh dày. Vua cha nếm thử, thấy bánh ngon, khen có ý nghĩa, bèn truyền ngôi Vua lại cho Tiết Liêu con trai thứ 18.

Kể từ đó, mỗi khi đến Tết Nguyên Đán, thì dân chúng làm bánh bánh chưng bánh dày để dâng cúng Tổ Tiên và Trời Đất và sự tích bánh chưng bánh dày cũng được người Việt truyền tai nhau.
                                                                                    " Mặt thì vuông vức chữ điền
                                                                                      Bụng no đậu đỗ lại nghiền thịt heo
                                                                                      Hùng vương xưa chấm Lang Liêu
                                                                                      Cũng vì tấm bánh quý yêu phong trần "
                                                                                                                                  ( Nguồn: Sưu tầm ) 

Bánh chưng gắn liền với truyền thuyết về Lang Liêu thời Hùng Vương, và mang nhiều ý nghĩa sâu sắc trong văn hóa Việt Nam: